KIEDY URODZIŁ SIĘ JEZUS CHRYSTUS?
Bogusław Nowak svd
Liczni Ojcowie Kościoła (n.p. Ireneusz, Klemens z Aleksandrii, Tertulian, Orygenes, Euzebiusz, Epifanus) twierdzili, że Jezus urodził się na przełomie 3 i 2 roku p.n.e. Jednakże obecnie wielu naukowców jest przekonanych, że Jezus urodził się między 4 a 7 rokiem p.n.e. Zmiana tego przekonania wynika stąd, że współcześnie za rok śmierci Heroda Wielkiego uważa się rok 4 p.n.e., a według Ewangelii (Mt2,1; Łk1,15) Jezus urodził się przed śmiercią Heroda. Aby powrócić do daty przyjmowanej przez wczesnych Ojców Kościoła, należałoby wykazać, że uznawana powszechnie data śmierci Heroda Wielkiego nie jest absolutnie pewna, oraz że możliwe jest przyjęcie innej, a nawet, że ta inna data jest bardziej prawdopodobna niż uznawana obecnie.
Głównym źródłem informacji, które służą do obliczania roku śmierci Heroda, są książki napisane przez żydowskiego historyka Józefa Flawiusza (37 – 95 lub 105 n.e.) „Dawne Dzieje Izraela” i „Wojny Żydowskie.” Przed podjęciem analizy tych danych powinniśmy zdać sobie sprawę z tego, że Józefa Flawiusza nie używa naszego systemu liczenia lat, oraz, że w jego książkach można odnaleźć wiele sprzeczności. Dlatego też należy podchodzić do tego tekstu z dużą ostrożnością, a także pewną rezerwą.
Według Flawiusza, Herod rządził przez 37 lat od czasu, kiedy został ogłoszony królem przez Rzymian w roku 40 p.n.e. i 34 lata od czasu zdobycia Jerozolimy w 37 roku p.n.e. Z tych danych można wyliczyć, że Herod zmarł w roku 3 p.n.e. Jednak niektórzy historycy twierdzą, że Jerozolima został zdobyta pod koniec roku 36 p.n.e. Argumentują to tym, że wydarzyło się to w roku szabasowym, kiedy Tishri 10 wypadał we wrześniu. Takie warunki spełniają jedynie lata: 44, 43 i 36 p.n.e. Józef Flawiusz stwierdza także, że Herod zdobył Jerozolimę 27 lat po tym, jak Pompey zdobył to miasto, a to wydarzyło się w 63 roku p.n.e. Te dane także wskazują na rok 36 p.n.e. jako na rok zdobycia Jerozolimy przez Heroda, po którym to roku rządził on przez 34 lata. Jeżeli tak było rzeczywiście, to rok śmierci Heroda można by było przesunąć z 4 na przełom 2 i 1 p.n.e.
Flawiusz informuje nas, że śmierć Heroda poprzedziło zaćmieniu księżyca. Miało to wydarzyć się niedługo przed wiosennym świętowaniem Paschy. W okresie od 7 do 1 roku p.n.e. w Palestynie można było zaobserwować trzy całkowite i jedno częściowe zaćmienie księżyca. Pierwsze: 23 Marca 5 roku p.n.e. (całkowite, 29 dni do Paschy), drugie: 15 września 5 roku p.n.e. (całkowite, 7 miesięcy do Paschy), trzecie: 13 marca 4 roku p.n.e. (częściowe, 29 dni do paschy), czwarte: 10 stycznia 1 roku p.n.e. (całkowite. 12,5 tygodni do Paschy). Jak widzimy w 3 roku p.n.e. w Palestynie nie było żadnego zaćmienia księżyca. Naukowcy, którzy opowiadają się za 4 rokiem p.n.e. jako rokiem śmierci Heroda, stwierdzają, że Flawiusz musiał się przeliczyć w swoich obliczeniach i za zaćmienie księżyca, które miało poprzedzić śmierć Heroda uznali to z 13 marca 4 roku. p.n.e. Jednak uznanie tego zaćmienia księżyca za to, które poprzedzało śmierć Heroda tworzy pewne problemy. Okres 29 dni, jakie dzieliły zaćmienie księżyca od Paschy w roku 4 p.n.e. jest zbyt krótki, aby pomieścił wszystko, co wydarzyło się po śmierci Heroda (śmierć po 18 dniach od zaćmienia, pogrzeb, Pascha itd.). Uznanie zaćmienia księżyca z 10 stycznia 1 roku p.n.e. za to poprzedzające śmierć Heroda, nie stwarza takich problemów, jest bardziej naturalne i satysfakcjonujące.
Józef Flawiusz wspomina także o tym, że dwanaście lub piętnaście miesięcy przed śmiercią Heroda cesarz August zarządził spis ludności i zobowiązał ludzi do złożenia przysięgi wierności. Cesarz wydał to zarządzenie w związku z otrzymaniem od Senatu oraz obywateli Rzymu najwyższego tytuły Pater Patriae. Nadanie tego tytułu odbyło się 5 lutego 2 roku p.n.e. Znaleziona w Paphlagoni inskrypcja datuje ten połączony z przysięgą spis ludności na 3 r. p.n.e. Te fakty także wskazująca na to, że Herod zmarł na początku 1 roku p.n.e.
Ze znanego obecnie tekstu Józefa Flawiusza dowiadujemy się, że jeden z trzech synów Heroda, Herod Filip panował przez 37 lat i zmarł w dwudziestym roku panowania cesarza Tyberiusza, czyli w roku 33/34 n.e. Wynikałoby z tego, że Herod Filip objął władzę na przełomie 4 i 3 roku p.n.e. Jednakże, nowe badania wykazały, że we wszystkich kopiach książki Józefa Flawiusza sprzed 1544 roku nie jest napisane „w dwudziestym roku panowania cesarza Tyberiusza”, ale „w dwudziestym drugim roku panowania cesarza Tyberiusza”. Z tego tekstu wynikałoby, że Herod Filip objął władzę na przełomie 2 i 1 roku p.n.e.
Za istotny argument uznania 4 roku p.n.e. za rok śmierci Heroda, niektórzy naukowcy uznają odkrycie monet następców Heroda, które datują rozpoczęcie ich rządów na 4 rok p.n.e. Jednak także ten argument nie jest niepodważalny. Wiadomo, że z powodu fałszywych raportów Herod utracił łaskawość Augusta w 4 roku p.n.e. w konsekwencji czego przestał być „Przyjacielem Cesarza” a stał się jego „poddanym”. W starożytności znane było „doliczanie” lat sprawowania władzy dla politycznych celów. Właśnie taką praktykę mogą ukazywać monety następców Heroda Wielkiego. Wiadomo także, że Herod zamordował swoją „królewską żonę” wraz z „dwoma synami”, a swoim dziedzicem ogłosił Archeusa, który był jego synem poczętym, przez kobietę z ludu. Synowie Heroda, którzy przejęli po nim władzę, mogli wydać monety, które wskazywałyby na 4 rok p.n.e. aby utrzymać łączność z tymi, których Herod zamordował.
Powyższe argumenty wykazują, że rok 4 p.n.e. nie jest całkowicie pewny i że możliwe jest uznanie za rok śmierci Heroda rok 1 p.n.e. Konsekwentnie, powrót do daty urodzenia Jezusa, który przyjmowali Ojcowie Kościoła jest całkiem możliwy. Przyjęcie, że Jezus urodził się ma przełomie 3 i 2 roku przed naszą erą przyczyniłoby się do bardziej naturalnego czytania Ewangelii. Na przykład, za powód, dla którego Maryja i Józef wybrali się do Betlejem można by było uznać właśnie ten spis z przełomu 3 i 2 roku p.n.e. W przeciwnym wypadku musielibyśmy wybierać spośród trzech pozostałych spisów, które miały miejsce w tych latach, a mianowicie 28 r.p.n.e., 8 r.p.n.e., 14 r.n.e. Następnie, zgodnie ze stwierdzeniem Ewangelisty Łukasza, Jezus, który rozpoczął swoją działalność „w piętnastym roku rządów Tyberiusza”(Łk3,1), czyli pomiędzy sierpniem 28 roku n.e. a sierpniem 29 roku n.e. miałby rzeczywiście około trzydziestu lat (Łk3,23).
Bibliografia
1. Jack Finegan, Handbook of Biblical Chronology (Revised Edition; Peabody, Mass.: Hendrickson Publishers, 1998)
2. BIRTH OF CHRIST RECALCULATED http://www.versebyverse.org/doctrine/birthofchrist.html
3. Dennis McCallum, Chronological Study of the Life of Christ
4. E. Jerry Vardaman, Chronos, Kairos, Christos II, edited by (Macon: Mercer University Press, 1998)5. Harold W. Hoehner, Chronological Aspects of the Life of Christ, (Grand Rapids: Academie Books, 1977)
6. Ernest L. Martin, The Star That Astonished the World, (Second Edition; Portland, Oregon: ASK Publications, 1996)